Onze vlaai is dun van laer en dik van smjaer

zondag, 07 april 2013 23:16

Wat is er Limburgser dan vlaai? De Italianen hebben hun pizza, de Mexicanen hun tortilla's en de Limburgers hebben hun vlaaien (proemevlaaj, keesjevlaaj, äöftevlaaj, lödderkesvlaaj, órbeltevlaaj, krosjelevlaaj, greumelkesvlaaj, knuddelkesvlaaj en knubbelkesvlaaj). 

Vlaai is een oud Germaans woord. Het komt van "vlade", dat betekent: een brede, dunne, platte koek.
Vooral dat plat is belangrijk. Een goede vlaai moet immers plat zijn. Dat plat gaat terug naar een oude Indogermaanse stam, namelijk "flato". Dat betekent: breed en plat.

De Nederlandse koeievlaai, in het Limburgs 'kooflat' die door de runderen op de wei te drogen gelegd wordt, is dus hetzelfde woord als onze smakelijke Limburgse vlaai.
'Ein gooj vlaaj is dun van laer en dik van sjmaer.' (Een goede vlaai is dun van leer en dik van smeer). Een 'vlajan' is iemand die graag vlaai eet, een lekkerbek dus.

Het basiswoord van vlaai vinden we ook nog terug in het Engels: flat. En ook in het Noors. Het Noorse 'fladje' is een vlak veld of een vlakke wei.
Dit 'flat' ligt ook aan de basis van een paar Franse worden. 'Flatir' of platmaken komt daarvandaan. Ook het Franse 'flatter', namelijk strelen of aaien, komt van deze stam. Van oorsprong is het: iets strelen met de vlakke hand

Echte Limburgse vlaai is natuurlijk gemaakt met fruit dat hier groeit. Een abrikozenvlaai kan nog net ermee door, vooral als er 'lödderkes' (deegladdertjes) op liggen.De meest Limburgse vlaai is de 'greumelkesvlaaj ', de kruimeltjesvlaai. De 'greumel' of deegknobbeltje is een echt Limburgs woord. 'Greumele' bestaat ook als werkwoord en het betekent kruimelen, of brokkelen. Het woord 'greumel' wordt alleen nog in Nederlands - en Belgisch Limburgs gebruikt. In Duitsland is het verdwenen en overgegaan in 'Krümel'.

En ja, zou de Limburgse vlaai, die iedere dag met vrachtwagens naar Holland geëxporteerd wordt, ook niet gewoon 'vlaaj' gespeld moeten worden? Lijkt ons een betere spelling.